Hạt gạo nhỏ nhưng đang là vấn đề rất lớn. Số phận của hạt gạo không biết sẽ ra sao khi một trận đấu mang tên “Sửa đổi quy chế điều hành xuất khẩu gạo” đã diễn ra vào trung tuần tháng 5, giữa các nhà Doanh nghiệp và Hiệp hội lương thực (VFA) vẫn chưa có tỉ số.
Nỗi lo lắng của người nông dân, và sự bế tắc của nhà doanh nghiệp, những lời giải thích của Hiệp hội lương thực, những giải pháp đề xuất của các chuyên gia trong khâu điều hành xuất khẩu gạo vẫn còn đặt trên bàn cân…là những mảnh ghép lên bức tranh còn nhiều gam màu tối của xuất khẩu gạo đã hơn mười tờ báo đề cập đến trong suốt thời gian qua.
Nhiều Doanh nghiệp đã có những khó khăn riêng trong vấn đề xuất khẩu gạo. Giám đốc một doanh nghiệp xuất khẩu gạo ở ĐBSCL cho rằng, việc ngưng mua lúa, gạo là lẽ đương nhiên khi các doanh nghiệp còn tồn gạo đầy kho. Đầu ra hiện tại đang kẹt cứng. Không bán thì không… biết làm gì, nhưng bán thì lỗ.
Hoặc một Giám đốc doanh nghiệp tư nhân ở Long An cho biết: “Ở những hiệp hội nông sản khác, hội viên khá đa dạng, từ doanh nghiệp lớn tới nhỏ, cả nhà nước và tư nhân, thậm chí có cả các cơ sở thu mua, trang trại như hiệp hội điều, tiêu, trái cây. Còn với hai quy định này, VFA đã ngăn không cho những doanh nghiệp nhỏ như chúng tôi tham gia VFA, trang trại và nông dân thì lại càng không. Trong khi đó, VFA lại được quyền đăng ký xuất khẩu gạo, muốn ngưng thì ngưng, muốn giãn là giãn, khiến cho những doanh nhiệp, nông dân cứ phải chạy theo một tổ chức mà mình chẳng hề là hội viên.” (Trích Thời báo kinh tế SG ra ngày 11/6/2009).
Năm nay dự kiến xuất khẩu 6 triệu tấn gạo. Thời điểm này, việc tồn đọng lúa gạo, không bán được hàng bởi các nhà doanh nghiệp làm lơ là thực trạng hiện nay với những người nông dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Bài viết Doanh nghiệp “ngán” gạo, nông dân hồi hộp đăng tải trên báo Thời báo kinh tế SG ngày 09/06 và 11/06/2009 đã phần nào cho thấy những tâm tư của người trồng lúa.
Anh Nguyễn Văn Hài ở ấp Trường Thành (huyện Thới Lai, Cần Thơ) bộc bạch: “Vùng này cũng không còn ít nông dân trữ lúa, giờ kêu trời vì ghe mua lúa cứ ngó lơ. Người ít thì 1-2 tấn, người nhiều thì 7-8 tấn, ra vào nhìn chỉ biết lắc đầu”. Hay Ông Nguyễn Văn Quân, nông dân 52 tuổi ở xã Thuận Thới, huyện Trà Ôn, Vĩnh Long nói: “Không hiểu sao VFA lại được giao quyền quá nhiều trong điều hành xuất khẩu gạo, quản lý đầu ra của hạt gạo. Đó là chưa kể VFA đã có những kiến nghị với các cơ quan chức năng khiến doanh nghiệp và nông dân bị mất cơ hội bán giá cao, bí đầu ra, gây thiệt hại lớn cho cộng đồng. Không chỉ vậy mà họ còn xa rời nông dân vì hiện nay chỉ thấy thương lái đi thu mua lúa của nông dân, họ chỉ ngồi đó mua lại gạo nguyên liệu của thương lái rồi lau bóng, xuất khẩu kiếm lời, thế là xong.”
Đó là những tâm trạng của người nông dân. Trước những ấm ức của người nông dân và doanh nghiệp, báo Lao Động ra ngày 6/6/2009 cho biết: Ngày 3/6 Hiệp hội lương thực (VFA) đã có văn bản khẩn gửi Bộ Thông tin và Truyền thông cho rằng, thông tin "lúa tồn, gạo ế" có thể lỗi do cân đối lúa, gạo chứ không lỗi do biện pháp điều hành... VFA khẳng định, lỗi do khâu cân đối của bộ, ngành liên quan. Trong việc cân đối để ra chỉ tiêu xuất khẩu gạo, khâu đầu tiên là Bộ NNPTNT. Bộ này căn cứ diện tích xuống giống, năng suất sản lượng kết hợp với tính toán của Tổng cục Thống kê (mức tiêu dùng cả nước, lượng dự trữ, xuống giống v.v...) để đưa ra số lượng gạo còn lại để xuất khẩu.
Ông Trương Thanh Phong, Chủ tịch VFA cũng góp lời: “Hiệp hội đăng ký xuất khẩu gạo của các doanh nghiệp như hiện nay là do Chính phủ và Bộ Công Thương giao nên buộc phải làm. Chúng tôi đã kiến nghị giao lại chức năng này cho Bộ Công Thương làm cho đúng chức trách. Thực tế việc điều hành xuất khẩu gạo hiện nay là do Chính phủ, hiệp hội chỉ là người thừa hành”. (Thời báo Kinh tế SG Online ngày 09/06/2009)
Trong khi cuộc "khẩu chiến" giữa nhà doanh nghiệp và Hiệp hội lương thực đang diễn ra gay gắt thì báo VietnamNet cho biết, Thứ trưởng Nguyễn Thành Biên giải thích, theo quy định khi gia nhập WTO, cơ quan Nhà nước không có quyền can thiệp vào hoạt động của DN. Do vậy, sẽ vẫn giao cho Hiệp hội thống nhất thực hiện điều hành xuất khẩu theo quy chế, dưới sự hướng dẫn của Bộ, là phù hợp luật Việt Nam và thế giới. Ngay cả việc phân bổ chỉ tiêu cho các địa phương, Việt Nam cũng không có cam kết và bảo lưu vấn đề này khi gia nhập WTO.
Báo Tuổi Trẻ ra ngày 8/06/2009 dẫn lời GSTS Võ Tòng Xuân – chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực nông nghiệp Việt Nam: “Trong cuộc họp giao ban trực tuyến mới đây, Phó thủ tướng Chính phủ Hoàng Trung Hải đã chỉ đạo sẽ chấm dứt giao chỉ tiêu xuất khẩu gạo?”. GSTS Võ Tòng Xuân trả lời rằng: “Tôi tán thành quan điểm nên bãi bỏ việc phân bổ chỉ tiêu”.
Xem ra cuộc "khẩu chiến" giữa các Doanh nghiệp và Hiệp hội lương thực (VFA) mà trọng tài chính là Chính phủ vẫn còn tiếp tục, mặc dù vài ngày trước đây ý kiến là sẽ vẫn giao cho Hiệp hội thống nhất thực hiện điều hành xuất khẩu theo quy chế. Hiệp hội và Bộ Công Thương cần làm rõ chức năng của mình. Và có lẽ khi có tỉ số thì người chịu thiệt hại nhất vẫn là nông dân.
Vai trò điều hành liên quan đến lương thực nói chung và liên quan đến
xuất khẩu gạo nói riêng, phân biệt rất rõ: Bộ nông nghiệp và phát triển
nông thôn là người chịu trách nhiệm về việc dự báo và tính toán khả
năng lượng gạo hàng hóa có thể xuất khẩu sau khi trừ đi các nhu cầu
tiêu dùng trong nước và yêu cầu về dự trữ. Bộ Công thương chịu trách
nhiệm tìm thị trường, đặc biệt là đàm phán với các tổ chức nước ngoài
về các hiệp định xuất khẩu lương thực theo dạng của Chính phủ, tức là
chúng tôi gọi là hợp đồng tập trung. Còn Hiệp hội lương thực trên cơ sở
định hướng về số lượng gạo được xuất khẩu trong một năm, hoặc trong
thời kỳ thì có điều hành cụ thể thông qua việc đăng ký của các doanh
nghiệp kinh doanh xuất khẩu gạo.
Hiện nay chúng ta có những hợp đồng thỏa thuận ở cấp Chính phủ với một
số nước, như là Philipine, Indonexia, Cuba và Malayxia... Những hợp
đồng này, Chính phủ, Thủ tướng giao cho các Tổng công ty lương thực
miền Bắc, Tổng công ty lương thực miền Nam chịu trách nhiệm chính bởi
vì để đảm bảo tiến độ, chất lượng và giữ uy tín của nhà nước đối với
các nhà nước khác.
Và tỷ lệ hợp đồng Chính phủ này chiếm khoảng độ 53% trong tổng số khối
lượng gạo xuất khẩu của chúng ta hằng năm. Còn lại khoảng 47% là hợp
đồng thương mại, cái này hoàn toàn do các doanh nghiệp tự quyết định,
tự tìm nguồn hàng và đăng kí với hiệp hội.
Tuy nhiên trong hoạt động của hiệp hội vừa qua mặc dù có rất nhiều cố
gắng cũng không tránh khỏi việc xảy ra một số sai sót, một số hạn chế.
Điều này đã được Thủ tướng Chính phủ nhắc nhở tại cuộc họp gần đây nhất
ngày 5/6 khi bàn về điều hành xuất khẩu gạo.
Thủ tướng Chính phủ tiếp tục giao nhiệm vụ về điều hành cụ thể các hoạt
động xuất khẩu cho Hiệp hội lương thực, nhưng yêu cầu nâng cao vai trò
quản lý Nhà nước của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công
thương và các bộ, các ngành và yêu cầu hiệp hội phải tăng cường hơn
tính minh bạch, tính công khai trong việc điều hành, trong việc công bố
các hợp đồng, thì điều này Thủ tướng Chính phủ cũng đã chấn chỉnh.
Còn nếu các quý vị đại biểu và đại biểu Quốc hội, cử tri thấy rằng qua
năm 2009 này cần tiếp tục có những chỉnh sửa bổ sung trong hoạt động
xuất khẩu gạo nói chung, cũng như hoạt động của Hiệp hội lương thực nói
riêng, chúng tôi xin tiếp thu và báo cáo với Thủ tướng Chính phủ xem
xét quyết định.
(Lược ghi trả lời chất vấn trực tiếp tại hội trường của Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng hôm 12/6) |
|
|
Theo Lan Anh
(Tuần Vietnam)
|
|
|
|
|
Ý Kiến Bạn Đọc
|
|
|
|
|
|
|
