Việt Nam nằm trong nhóm đất nước có thu nhập thấp nhất thế giới. Thế nhưng, người tiêu dùng Việt Nam lại đang phải mua sữa với giá cao nhất thế giới.

Với mức giá phân phối lẻ như hiện giờ, chỉ những cư dân khá giả của thành phố mới có thể sử dụng  sữa ngoại, còn những đối tượng tiêu dùng khác thì hãy… “kính nhi viễn chi” với một trong những loại thực phẩm thiết yếu nhất của cuộc sống này. Đó là nhận định của các chuyên gia phân tích thị trường.

Những nghịch lý… thương tâm

Theo số liệu thống kê, giá sữa nguyên liệu thế giới đang giảm rất mạnh kể từ cuối năm 2008 đến nay. Điều đó kéo theo giá sữa thành phẩm ở các nước trên thế giới giảm. Thế nhưng, giá sữa tại Việt Nam thì lại… tăng. Theo nguồn tin từ AP, giá sữa nguyên liệu chỉ còn 1,040 USD/gallon tương đương với 3,785 lít, thấp hơn so với tháng 9-2008 khoảng 40%).

Ở Mỹ, giá sữa nguyên liệu giảm 45%, giá sữa thành phẩm giảm 19% so với cùng kỳ năm 2008). Trong khi đó tại Việt Nam, giá sữa biến động không ngừng: Abbott tăng khoảng 20 – 25%, Friso tăng khoảng 15 – 26%, Enfagrow A+ tăng khoảng 20%. Phát biểu về vấn đề này, Tiến sĩ Hồ Tất Thắng (Phó Chủ tịch Hội tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam) cho biết: Giá sữa bột nguyên liệu hiện nay so với cùng kỳ năm 2007 giảm 60% so với thời điểm cao nhất của năm 2008 cũng giảm 40%.

Với mức giá nhập khẩu thấp như thế, trong điều kiện thuế nhập khẩu không tăng, một kilogam sữa bột đã bổ sung các chất vi lượng và khoáng chất về đến Việt Nam giá chỉ khoảng 70.000đ/kg. Hiện nay, trung bình các doanh nghiệp nội địa đang bán với giá 120.000 – 150.000 đồng/hộp 900g, nhưng giá trung bình các loại sữa ngoại lại liên tục tăng: khoảng 350.000 – 400.000đ/900g.

Qua so sánh công thức được in trên bao bì một số loại sữa phổ biến trên thị trường, người  viết nhận thấy hàm lượng các dưỡng chất công khai trên bao bì của các loại sữa ngoại không nhiều và cao hơn sữa nội là mấy. Thế nhưng, giá bán lại cao hơn gấp đôi, thậm chí gấp ba.

Bà Bùi Thị Hương (Giám đốc đối ngoại Vinamilk – một trong những nhà sản xuất sữa lớn nhất Việt Nam) còn đưa ra một nghịch lý khác: Hiện nay, 50% sản phẩm của Vinamilk được tiêu thụ tại thị trường Việt Nam còn 50% xuất khẩu ra nước ngoài. Như vậy nghĩa là khi thương hiệu sữa nội địa đủ tiêu chuẩn dinh dưỡng, vệ sinh an toàn thực phẩm để xuất khẩu thì rất nhiều người tiêu dùng Việt Nam chỉ tin tưởng vào các loại sữa nhập khẩu ở nước ngoài về, nhất quyết bỏ qua và hạ thấp vị trí của các loại sữa nội.

Giá sữa cao, lỗi tại ai?

Theo lý giải của các nhà nhập khẩu sữa ngoại, giá sữa tăng do rất nhiều nguyên nhân, cụ thể như: tỷ giá, thông tin điều chỉnh thuế nhập khẩu sữa, sự cố hàm lượng đạm thấp và cả lý do họ liên tục tung ra các sản phẩm có bổ sung dưỡng chất mới. Còn theo lý giải của các nhà chuyên môn, một nguyên nhân lớn cho việc giá sữa tăng cao là do tâm lý sính ngoại của người Việt Nam.

Theo tiến sĩ tâm lý học Huỳnh Văn Sơn (trưởng bộ môn tâm lý, trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh): Ở Việt Nam, hiệu ứng về mặt thị giác, trí nhớ tác động không nhỏ đến tâm lý người tiêu dùng. Thế nên quan niệm, nhu cầu và thị hiếu tiêu dùng của nhiều người dân Việt Nam thiên về hướng: đắt là tốt. Đây có thể là nguyên nhân chính dẫn đến sự định hướng thói quen tiêu dùng.

Không thể phủ nhận rằng những chiến lược truyền thông để lại dấu ấn rất quan trọng trong tâm lý tiêu dùng của con người. Câu khoe các bà mẹ “con tôi chỉ dùng sữa ngoại” đã trở thành niềm tự hào khi mua sắm, phản ánh thái độ tôn vinh đối với sản nhập ngoại.

Chính từ đặc điểm tâm lý tiêu dùng này mà các hãng sữa ngoại khi vào Việt Nam đổ không biết bao nhiêu tiền của vào công tác quảng cáo. Theo số liệu thống kê, riêng năm 2008, các nhãn sữa ngoại bỏ ra khoảng 30 triệu USD cho quảng cáo trên truyền hình và 60 – 70 triệu USD cho các hoạt động PR, hội thảo khoa học, tiếp thị tại Việt Nam.

Tiến sĩ Hồ Tất Thắng cho biết: Chi phí cho quảng cáo, tiếp thị là quá lớn khiến giá sữa tại Việt Nam tăng cao và nghịch lý thay, chi phí này lại tính ngược trở lại giá thành sản phẩm.

Thiệt thòi ai gánh?

Tất nhiên là người tiêu dùng. Tiến sĩ tâm lý học Huỳnh Văn Sơn phân tích: Tâm lý sính ngoại là có, nhưng không nên chỉ đổ lỗi cho người tiêu dùng bởi họ đang chới với trong việc xử lý thông tin. Hiệu ứng quảng cáo, truyền thông là rất lớn trong khi đó những số liệu nghiên cứu về vấn đề trí tuệ, dinh dưỡng lại không phổ biến… trên thực tế, các doanh nghiệp sữa mặc sức quảng cáo mà chưa có đơn vị nào kiểm soát độ xác thực của thông tin (nhất là những sản phẩm sữa bột cho trẻ dưới 5 tuổi).

Tiến sĩ Huỳnh Văn Sơn cũng cho biết: IQ của con người phụ thuộc 70% vào yếu tố bẩm sinh di truyền và 30% vào các yếu tố khác như: môi trường, giáo dục, cách thức giáo dục, sự tích cực hoạt động của đứa trẻ trong cuộc sống. Để có sự phát triển trí tuệ tốt, đừng nghĩ uống sữa là đủ. Quan niệm này không ổn, các vị phụ huynh nên điều chỉnh.

Ông Nguyễn Thế Ngọc (Phó Giám đốc kiêm giám đốc sản xuất về công nghệ và chất lượng sản phẩm nhãn hiệu sữa ELOVI) cũng cho biết: Công bằng mà nói, giá trị của lòng tin hết sức quan trọng, truyền thông lại là phương pháp chiếm hữu lòng tin nhanh nhất, hiệu quả nhất. Sức nặng của thương hiệu ngoại nhập vẫn là sức nặng vô cùng khó địch nổi ở thị trường Việt Nam.

Vậy nên, dưới góc độ của nhà sản xuất, chúng tôi vẫn khuyên người tiêu dùng cẩn trọng. Hãy chọn sản phẩm của những đơn vị có nguyên liệu, dây chuyền sản xuất hiện đại và đặc biệt là có trách nhiệm với người tiêu dùng thông qua hoạt động sản xuất của đơn vị đó.