Nấm Candida thường sống hoại sinh trong đường tiêu hóa, âm đạo... của người. Khi gặp điều kiện thuận lợi như nóng ẩm, chúng phát triển và gây bệnh; phổ biến là nấm sinh dục nên cần quan tâm để phòng bệnh.
Đặc điểm của nấm Candida
Candida là loại nấm
men, kích thước khoảng từ 2-5µm, hình tròn hoặc bầu dục. Trong trạng
thái hoại sinh, số lượng tế bào nấm rất ít, xét nghiệm chỉ thấy một hoặc
hai hạt men nảy búp, nấm giữ thế cân bằng với các loại vi sinh vật hội
sinh khác.
Trong
một số điều kiện nhất định, nấm Candida chuyển sang trạng thái ký sinh
gây bệnh, số lượng tế bào tăng lên nhiều, xuất hiện nhiều sợi tơ nấm giả
giúp cho nấm có thể len lỏi giữa những tế bào và xâm nhập sâu hơn vào
trong cơ thể. Nấm Candida albican là loại thường hay gây bệnh. Chúng có
thể gây bệnh ở bất kỳ cơ quan hoặc tổ chức nào của cơ thể nhưng phổ biến
nhất là da và niêm mạc. Các thể bệnh khác nhau được ghi nhận là cấp
tính, bán cấp tính hay mãn tính.
Nấm gây bệnh khi có
các yếu tố thuận lợi như điều kiện sinh lý, nghề nghiệp, bệnh lý khác
hoặc đang dùng một số thuốc điều trị bệnh... Nếu nấm Candida albican ký sinh phát triển ở bộ phận sinh dục sẽ gây bệnh viêm âm hộ, âm đạo và viêm bao quy đầu.
Viêm âm hộ, âm đạo
Viêm ân hộ, âm đạo do
nấn Candida albican rất hay gặp, chúng thường có liên quan với việc sử
dụng kháng sinh phổ rộng, có thai 3 tháng cuối, độ pH ở âm đạo thấp và
mắc bệnh tiểu đường. Những người có hoạt động tình dục mạnh hoặc dùng
thuốc tránh thai cũng có thể là yếu tố nguy cơ. Người bệnh thấy ngứa âm
hộ, có cảm giác nóng, bỏng, đau khi giao hợp. Khi khám, thấy niêm mạc
viêm đỏ, có mảng trắng, dịch tiết như sữa đông. Bệnh có thể lan tới đáy
chậu, âm hộ hoặc háng bẹn.
Viêm quy đầu
Viêm quy đầu thường
liên quan đến bệnh đái tháo đường, người không cắt bao quy đầu, vệ sinh
sinh dục kém cũng là một yếu tố thuận lợi. Bệnh nhân thấy ngứa, niêm mạc
không loét, nếp giữa quy đầu và bao quy đầu có các mảng trắng. Từ viêm
quy đầu, có thể gây viêm niệu đạo. Người bệnh thấy ngứa lỗ sáo tiểu, đau
khi đi tiểu, nước tiểu có những dây tơ nhầy và mủ.
Phòng bệnh và điều trị
Phòng bệnh bằng cách
cần loại trừ các điều kiện thuận lợi giúp cho nấm phát triển và gây bệnh
như đã nêu ở trên, kết hợp với điều trị tại chỗ bằng thuốc azole thường
có hiệu quả. Sử dụng thuốc fluconazole với liều 150mg uống một lần duy
nhất có kết quả đến 95% các trường hợp bị nhiễm bệnh; hoặc dùng
itraconazole uống với liều 200mg uống 1 lần/ngày, uống trong 3 ngày; hay
200mg uống 2 lần trong 1 ngày duy nhất. Đối với nữ, thường phối hợp với
thuốc đặt âm đạo như miconazole 200mg, đặt 1 viên khi đi ngủ trong 3
ngày hoặc clotrimazole 200mg, đặt 1 viên khi đi ngủ trong 3 ngày. Đối
với nam thường không cần điều trị vì bệnh có thể tự khỏi, tuy nhiên nếu
bị viêm quy đầu thì có thể bôi các kem
chống nấm như ketoconazole, clotrimazole. Đối với những trường hợp hay
tái phát, cần dùng thuốc dự phòng từng đợt để phòng sự nhiễm bệnh những
đợt tiếp theo.