Số lao động thất nghiệp, mất việc rơi vào năm 2008 có nguyên nhân do suy giảm kinh tế và chủ doanh nghiệp bỏ trốn. Dự báo, cuối năm kinh tế có thể phục hồi, số lao động mất việc sẽ giảm xuống.

Tuy nhiên, Tiến sỹ Võ Trí Thành - Trưởng Ban Hội nhập kinh tế quốc tế - Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung Ương cho biết, mặc dù năm 2010 kinh tế thế giới có thể có sự tăng trưởng trở lại ở mức độ chậm, nhưng nạn thất nghiệp thì sẽ nghiêm trọng hơn cả năm 2010, đặc biệt là ở các nước đang phát triển, trong đó Việt Nam.

Để kịp thời hỗ trợ lao động mất việc làm và doanh nghiệp gặp khó khăn giải quyết quyền lợi cho người lao động do tác động của suy giảm kinh tế, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 30/2009/QĐ-TTg, có hiệu lực từ ngày 1/3. Theo đó, trong năm 2009, DN gặp khó khăn do suy giảm kinh tế, chưa có khả năng thanh toán tiền lương, đóng bảo hiểm xã hội và tiền trợ cấp mất việc làm hoặc trợ cấp thôi việc theo quy định cho người lao động bị mất việc làm thì được Nhà nước cho vay để thanh toán, nguồn từ Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB)… Điều kiện là DN gặp khó khăn do suy giảm kinh tế phải giảm số lao động hiện có từ 30% hoặc 100 lao động trở lên. Sau khi sử dụng nguồn của DN mà vẫn chưa có khả năng thanh toán tiền lương, đóng bảo hiểm xã hội và tiền trợ cấp mất việc làm, thôi việc cho lao động…

Tuy nhiên, theo VDB, tính đến hết tháng 4, mới có 37 DN đúng đối tượng vay vốn theo quy định, trong đó có 4 DN của Sở Tài chính, Sở Lao động Thương binh và Xã hội tỉnh, thành phố. Hiện, VDB mới chỉ giải ngân được hơn 500 triệu đồng. Số vốn được giải ngân này quá ít so với thực tế vì theo Lãnh đạo VDB, do đối tượng và phạm vi áp dụng của quyết định hơi hẹp, chỉ bao gồm các DN có lao động bị mất việc trong năm 2009. Trong khi đó, các DN rơi vào khó khăn từ năm 2008 do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Nếu chỉ hỗ trợ cho những DN có lao động mất việc trong năm 2009 thì những DN đáp ứng điều kiện vay không nhiều. Bên cạnh đó, đối tượng và phạm vi áp dụng là các DN có lao động mất việc trong năm 2009 (mới có 3 tháng) hiện rất ít, thông thường DN lập phương án sắp xếp lao động cho đến cuối năm 2009 nên chưa thể hoàn thành ngay được. Một số DN cho lao động tạm ngừng việc; nghỉ việc luân phiên; hoặc người lao động đang làm việc nhưng chỉ được hưởng lương cơ bản không thuộc đối tượng hỗ trợ.

Theo đại diện Hiệp hội Dệt may, rất nhiều DN dệt may trong nước gặp khó khăn từ những tháng cuối năm 2008 do không có đơn hàng. Vì vậy, một số DN đã phải giảm biên chế, hoặc thiếu tiền đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động. Tuy nhiên, những khoản vay có liên quan đến năm 2008 đều không được giải quyết, nên hầu hết các DN dệt may khó với tới gói hỗ trợ này. Không chỉ có DN dệt may gặp vướng mắc này mà một số DN ngành gỗ, da giày và hầu hết các DN khác, đặc biệt là các DN vừa và nhỏ cũng lâm vào tình cảnh tương tự. Chính vì vậy, các DN đề nghị, Chính phủ nên mở rộng phạm vi từ năm 2008 để DN có thể được hưởng ưu đãi từ chương trình hỗ trợ này. Ngoài ra, một số DN cũng cho rằng, khi làm thủ tục vay vốn tại ngân hàng, DN phải đưa ra phương án hoàn vốn với những kế hoạch chi tiết về sử dụng lao động, đơn hàng, giá trị tài sản… thì với nhiều DN nhỏ, sử dụng ít lao động, quy định trên là khó đáp ứng vì giá trị tài sản của DN không lớn, đơn hàng ít.

Mặc dù vậy, VDB cho rằng, quy định không phức tạp. Theo quy định, DN xây dựng phương án sử dụng lao động và được Sở Lao động - Thương binh và Xã hội xác nhận phương án sắp xếp lao động, Sở Tài chính xác nhận cần vay bao nhiêu vốn là được VDB cho vay ngay. Nhưng vướng là ở khâu xác nhận của hai sở này. Khảo sát thực tế của VDB cho thấy, một lý do nữa khiến số vốn của chương trình này được giải ngân còn quá nhỏ do còn nhiều doanh nghiệp e dè, ngần ngại khi tiếp cận nguồn vốn vay, vì sợ ảnh hưởng đến uy tín và thương hiệu.