Hòa bình thực sự vẫn còn ở rất xa

Tổng thống Mỹ George W. Bush cam kết rằng Hội nghị hòa bình Annapolis ngày 27/11 tới sẽ kêu gọi cộng đồng quốc tế ủng hộ Israel và Palestine tái khởi động các cuộc đàm phán bị "đóng băng" suốt 7 năm qua vì các diễn biến bạo lực đẫm máu.

Tuy nhiên, cơ hội thành công của hội nghị nói trên là khá mờ mịt do vị thế chính trị của hai nhà lãnh đạo của Israel và Palestine đang suy yếu, nội bộ Palestine bất đồng sâu sắc và ở một chừng mực nào đó, các cuộc đối thoại kéo dài nhiều tuần qua vẫn chưa mang lại một tuyên bố chung nào trước khi Hội nghị Annapolis khai mạc. 

Vẫn là sự bế tắc

Chưa đầy một tuần trước khi diễn ra Hội nghị Annapolis tại bang Maryland của Mỹ, hy vọng của các nhà lãnh đạo Israel và Palestine về việc đạt được một văn kiện chung ngày càng trở nên mờ mịt. Cuộc gặp giữa Thủ tướng Israel E. Olmert và Tổng thống Palestine M. Abbas diễn ra chiều 19/11 đã kết thúc mà không đạt được bất cứ tiến bộ nào.

Hai bên vẫn kiên quyết giữ nguyên lập trường cũ và không đạt được sự nhất trí mang tính quyết định mở đường cho việc ký kết một văn kiện chung, vốn được kỳ vọng sẽ là cơ sở cho các cuộc đàm phán tiến tới thành lập Nhà nước Palestine độc lập.

Mới đây, trước sức ép của Mỹ, phía Israel đã bày tỏ thiện chí với tuyên bố không xây thêm các khu định cư mới ở vùng đất Cisjordanie và sẽ phá hủy các khu định cư "không hợp pháp", theo yêu cầu của chính quyền Palestine, Arabia Saudi và Lộ trình hoà bình năm 2003.

Tổng thống Abbas rất muốn Hội nghị Annapolis thúc đẩy việc giải quyết các vấn đề gai góc nhất - gồm quy chế cho vùng Đông Jerusalem, đường biên giới của Nhà nước Palestine trong tương lai và số phận của người tị nạn năm 1948.

Thế nhưng, Thủ tướng Israel Ehud Olmert chỉ coi đây là "điểm xuất phát cho các cuộc thảo luận tiếp theo". Ông Olmert tiếp tục yêu cầu phía Palestine công nhận Israel là "Nhà nước của người Do Thái", trong khi Palestine kiên quyết bác bỏ vì công nhận điều này đồng nghĩa với việc loại bỏ quyền trở về của người tị nạn do các cuộc chiến tranh giữa Israel và các nước Arập.

Nhiều cuộc đàm phán cấp cao bàn về một tuyên bố chung cho Hội nghị Annapolis đã không thể dẫn tới một thỏa thuận trên giấy tờ. Phía Palestine muốn có một văn kiện chi tiết xác định rõ thời hạn thực thi tất cả các bước tiến tới việc thành lập một nhà nước Palestine độc lập trong khi Israel lại ủng hộ một lộ trình "lỏng lẻo" hơn.

Palestine muốn có một ủy ban bao gồm các đại diện của Israel, Palestine và Mỹ, trong khi Israel lại chỉ muốn có một "trọng tài" duy nhất là Mỹ. Việc giải trình những thỏa thuận và lộ trình hòa bình trước đây, như lộ trình hòa bình mà cộng đồng quốc tế đưa ra hồi năm 2003 vẫn là một mớ bùng nhùng.

“Nỗ lực hòa bình” muộn mằn

Các chuyên gia khu vực nhận định Mỹ leo lên chuyến tàu hòa bình Trung Đông chậm 6 năm trong khi thời gian còn quá ít để Tổng thống George W. Bush có thể tạo ra một “di sản lịch sử”

Trước hội nghị hòa bình quốc tế tại thành phố cảng Annapolis thuộc bang Maryland vào tuần tới, giới phân tích cho rằng sự can dự của Mỹ nếu sớm hơn thì sẽ hiệu quả hơn, song, tuy muộn còn hơn không. Dù vậy, không ai cho rằng hội nghị này sẽ đạt được bất kỳ bước khai thông quan trọng nào giữa Israel và Palestine. Thậm chí chính quyền Bush còn có các phát biểu hạ thấp sự kỳ vọng của dư luận trong vài tuần gần đây.

Các nhà phân tích nhận định một vấn đề duy nhất sẽ bao trùm các cuộc đàm phán, dựa vào mục tiêu chung của Mỹ, Israel và các cường quốc Arập mà người Sunni chiếm đa số như Arab Saudi, là nhằm ngăn bước Iran - nơi người Shi'ite chiếm đa số - đẩy Trung Đông vào tình trạng mất cân bằng lực lượng.

Ngoài ra Mỹ cũng lo ngại nhóm Hamas của Palestine, đã và đang kiểm soát Dải Gaza, và nước Iran hậu thuẫn của nhóm sẽ là những người chiến thắng thực sự nếu sáng kiến hòa bình gần đây nhất của Washington thất bại.  

Tổng thống Bush quả  thực muốn thành lập một nhà nước Palestine hòa bình và dân chủ bên cạnh Israel trước khi ông mãn nhiệm vào tháng 1/2009. Tuy nhiên, những người chỉ trích cho rằng ông chẳng làm gì tiếp để đạt được mục tiêu đó và lại đang đứng về phía Israel.

Sự hoài nghi càng gia tăng bởi công tác chuẩn bị cho hội nghị Annapolis, trong khi nhiều tuần qua Bộ Ngoại giao Mỹ né tránh các câu hỏi về thời gian, chương trình nghị sự và danh sách khách mời tham dự các cuộc đàm phán trước khi công bố ngày tổ chức là hôm 27/11.

Về thời điểm tổ chức hội nghị, cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton cũng có lập trường tương tự ông Bush khi ông này chủ trì các cuộc đàm phán tại Trại David khi sắp kết thúc nhiệm kỳ tổng thống của mình trong một nỗ lực khó thành nhằm tạo được một thỏa thuận hòa bình thực sự giữa Israel và Palestine.

Ông đã chẳng thu được thành công gì đáng kể và tiếp sau đó là con số không tròn trĩnh. Tổng thống Bush đã bỏ phí những tiến bộ đạt được dưới thời Clinton bằng việc từ chối can dự vào tiến trình hòa bình Trung Đông từ sau thời điểm năm 2001. Tất cả chỉ là là những nỗ lực muộn mằn.

Giá của thất bại

Triển vọng thành công của hội nghị Annapolis là rất mờ mịt vì sự suy yếu của giới lãnh đạo Israel và Palestine, vì bầu không khí chính trị căng thẳng, cuộc xung đột nội bộ ở Palestine và vì một chính quyền ở Wasington đang điêu đứng bởi cuộc chiến tranh Iraq và vấn đề hạt nhân Iran.

Bảy năm sau khi các cuộc hòa đàm tại Trại David, do Tổng thống Bill Clinton chủ trì, bị đổ vỡ và Trung Đông rơi vào một vòng xoáy bạo lực mới, Israel và Palestine hiện vẫn còn "bất đồng" về giải quyết những vấn đề nan giải nhất trong cuộc xung đột song phương như vấn đề các đường biên giới, người tị nạn và quy chế cuối cùng của Jerusalem.

Sự suy yếu của Thủ tướng Ehud Olmert ở Israel và Tổng thống Mahmoud Abbas ở Palestine đã làm dấy lên những hoài nghi về khả năng hai nhà lãnh đạo này đưa ra những nhượng bộ cần thiết để đạt được một thỏa thuận cuối cùng, chưa nói đến việc thực thi thỏa thuận đó. 

Cái giá của thất bại tại Hội nghị Annapolis sẽ là quá đắt đối với Tổng thống Abbas, Thủ tướng Olmert cũng như đối với hai dân tộc. Người dân Israel và Palestine đã từng thất vọng cay đắng, khi hàng loạt thỏa thuận hòa bình "chết trong trứng nước".

Hai nhà lãnh đạo Israel và Palestine chắc chắn sẽ phải đương đầu với nguy cơ "chết yểu về chính trị" và một vòng xoáy bạo lực mới trong khu vực nếu Hội nghị Annapolis thất bại.

Thất bại của tiến trình đàm phán hòa bình hiện nay có thể sẽ hủy hoại uy tín của cả hai nhà lãnh đạo Israel và Palestine, cũng như làm xói mòn hơn nữa niềm tin vào các cuộc thương lượng trong tương lai.

Phải chăng đây là hội nghị quốc tế cuối cùng về Trung Đông?