Bẫy mậu dịch tự do, theo cách nhìn nhận của các chuyên gia Viện nghiên cứu Việt Nam (thuộc trường Đại học Waseda) có nghĩa là ảnh hưởng của trào lưu tự do mậu dịch khiến cấu trúc về lợi thế so sánh của các nước đi sau bị cố định, khó thay đổi. Hậu quả là các nước vướng bẫy sẽ không thể dịch chuyển lên trình độ cao hơn.

Cũng phải nhấn mạnh rằng, chính điểm yếu trong năng lực xuất khẩu của Việt Nam đã gần như loại bỏ cơ hội của Việt Nam khi Trung Quốc quyết định tăng giá đồng Nhân dân tệ. Giáo sư Nguyễn Quang Thái, Hội Khoa học kinh tế Việt Nam cho rằng, ngay khi Ngân hàng Trung ương Trung Quốc nâng tỷ giá giao dịch giữa Nhân dân tệ và USD thêm 0,43%, lên mức 6,7980 Nhân dân tệ/USD, các nước xuất khẩu vào Trung Quốc sẽ là một trong những đối tượng hưởng lợi. Tuy nhiên, Việt Nam dường như khó tận dụng cơ hội này khi nhập siêu với Trung Quốc rất lớn. Hơn thế, với cơ cấu hàng xuất khẩu hiện tại, với hiện trạng của ngành công nghiệp xuất khẩu nguyên liệu thô, khoáng sản chưa chế biến… có thể sẽ làm tăng mạnh, làm đậm hơn bất lợi của Việt Nam trong năng lực cạnh tranh.

Cũng phải nói thêm là các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu của Việt Nam có tỷ lệ nhập nguyên liệu phục vụ hàng xuất khẩu từ Trung Quốc khá lớn, và tỷ giá linh hoạt của Trung Quốc sẽ khiến cho các doanh nghiệp nhập khẩu hàng từ thị trường này gặp khó khăn hơn. Tuy nhiên, cũng phải thấy rằng, chính xu thế của khu vực đang làm bật lên những lợi thế so sánh động của Việt Nam. Nhìn vào cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam sau khi Việt Nam gia nhập WTO, khả năng cạnh tranh của các ngành dệt may, da giày, nông hải sản chế biến là rất khá.

Ông Vũ Minh Khương thuộc Đại học quốc gia Singapore cho rằng, Việt Nam cần triệt để tận dụng cơ hội mang lại từ sự trỗi dậy của châu Á. “Việt Nam nên chủ động và có chiến lược tích hợp mình vào nền sản xuất châu Á bằng cách làm việc chặt chẽ với các công ty đa quốc gia hàng đầu trong các hệ thống này”, ông Khương đề xuất. Với mối quan hệ với Trung Quốc, ông Khương cho rằng Việt Nam nên tận dụng lợi thế là đầu cầu chiến lược vào thị trường Trung Quốc bằng cách xây dựng một chiến lược có hiệu quả để thu hút FDI và giúp doanh nghiệp Việt Nam xâm nhập thị trường khổng lồ này.